Phong tặng nghệ nhân trong các làng nghề không chỉ mang tính khích lệ, suy tôn mà còn là sự khẳng định việc góp sức, góp tâm của họ đối với một thứ nghề cả đời họ đã tâm huyết, theo đuổi. Nhưng hiện nay đang có hiện tượng "loạn” về phong tặng và vinh danh các nghệ nhân của các làng nghề.

Ảnh mô tả
Nghệ nhân hoa khô Nguyễn Bá Mưu
Khi làng nghề bị… săn đuổi
Thợ, thợ giỏi, nghệ nhân và nghệ nhân ưu tú là cả một quá trình miệt mài từ việc học, phát huy cùng với tài năng riêng của mỗi cá nhân trong một đời thợ. Được vinh danh là nghệ nhân thực sự không phải dễ dàng. Có những cá nhân trong các làng nghề, bắt đầu từ khi cắp sách đến trường đã được cha mẹ và người quen truyền nghề. Nhưng có thể họ đi hết cả cuộc đời cũng chưa thể thành thợ giỏi và được vinh danh thành nghệ nhân. Vì nếu không có sự tài hoa, không có sự say sưa, tâm huyết và thậm chí cả cái đức nữa thì mãi mãi chỉ là thợ chứ đừng hy vọng đến từ thợ giỏi hay nghệ nhân. Khái quát như vậy mới biết giá trị của những cấp bậc trưởng thành từ Thợ - Thợ giỏi – Nghệ nhân - Nghệ nhân ưu tú nó cao giá biết chừng nào.
Thế nhưng đáng tiếc hiện nay, do chưa có sự thống nhất và có thể nói là chưa có sự quản lý sát sao của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền nên việc cấp chứng chỉ cho các nghệ nhân làng nghề đang bị lạm dụng. Bằng việc hàng loạt các đơn vị tổ chức xã hội nghề nghiệp tự đứng ra phong tặng các danh hiệu như: Nghệ nhân làng nghề, nghệ nhân quốc gia… Không có sự phân cấp và không có quy định cụ thể nên việc phong tặng danh hiệu cho các nghệ nhân làng nghề hiện nay đang được coi là tràn lan. Việc thẩm định đối với không ít danh hiệu còn khá sơ sài về con người và sản phẩm, có hơi hướng thương mại hóa danh hiệu. Việc phong tặng không đúng quy trình và chồng chéo, mạnh ai đấy làm này đã làm uy tín của nghệ nhân, làng nghề mất đi những giá trị đích thực. Hơn nữa nó còn tạo ra bức xúc cho những người thợ tài hoa thực sự và những nghệ nhân đã được vinh danh và phong tặng theo một quy trình nghiêm túc.
Theo phản ánh của bà con ở các làng nghề, gần đây còn xuất hiện một số cá nhân thuộc các tổ chức xã hội nghề nghiệp đến các làng nghề một số mời mọc những người thợ làng nghề gửi hồ sơ để phong tặng danh hiệu. Kèm theo đó có cả những "hợp đồng kinh tế” không mấy lành mạnh. Các nghệ nhân và thợ giỏi ở Thôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên đang rất bức xúc về vấn đề này. Là người thợ tài hoa của làng, ông N. cho biết: Những người thợ giỏi không bao giờ lại muốn mua một danh hiệu như vậy. Theo ông N., gần đây có một đội ngũ tiếp thị tìm đến gạ gẫm thợ để tham gia chương trình tôn vinh. Họ đưa ra một bộ hồ sơ hướng dẫn và sau đó là bộ hợp đồng tài trợ mà giá thấp nhất của hợp đồng này là 12 triệu đồng. Nhìn bộ hợp đồng, ông N. bùi ngùi: Cứ có tiền là có tất cả à? Hóa ra sự vinh danh đối với mỗi người thợ ở đây lại rẻ mạt thế sao?!
Cũng theo phản ánh của các nghệ nhân, có những hội nghề nghiệp vinh danh rất  lạ lùng. Bất chợt được vinh danh, người được vinh danh cũng chả biết là mình được vinh danh từ cái gì, bằng sản phẩm nào. Nhiều cá nhân được vinh danh đã khiến cho cả làng nghề của mình sững người bởi tài năng của họ cấp thợ còn chưa qua nổi tại sao được vinh danh ở các cấp độ cao hơn?
Không những vinh danh vô cớ, vinh danh không theo quy định, quy trình, quy chế mà việc vinh danh này còn với mục đích lôi kéo các hội viên gia nhập tổ chức của mình để… thu hội phí. Nhưng theo như anh L. năm nay 32 tuổi, đã có 18 năm theo nghề trạm khảm trai thì: Thực ra chúng tôi chả có quyền lợi gì ngoài việc phải đóng góp… hội phí cho tổ chức đã theo. Năm nào, tháng nào cũng đóng góp đầy đủ thế nhưng trong suốt quá trình là hội viên chúng tôi không nhận được bất kì một văn bản hay sự gặp gỡ nào của lãnh đạo hội. Đường lối, chủ trương, quyền lợi và ngay cả sự hướng nghiệp dạy nghề cũng không có và không được tham gia.
Ảnh mô tả
Từ thợ, thợ giỏi, nghệ nhân đến nghệ nhân ưu tú
là cả một quá trình rèn luyện gian khó
Cần chấn chỉnh kịp thời
Như trên đã nói, phong tặng và vinh danh nghệ nhân phải là cả một quá trình, quy trình cùng với những quy chế hết sức chặt chẽ. Chồng chéo trong quản lý và chồng chéo trong quy định để dẫn đến hiện tượng bừa bãi phải được khắc phục ngay. Vì việc đánh giá, phong tặng không đúng sẽ gây ra những việc không trọng nhau, "vàng thau lẫn lộn” và là nguyên nhân dẫn đến sự xúc phạm với những người tài năng thực sự. Theo nhiều nghệ nhân của các làng nghề, sự phong tặng tràn lan này đã dẫn đến hiện tượng không biết đâu là nghệ nhân giả, nghệ nhân thật.
Về hiện tượng mạnh ai đấy kéo, mạnh ai đấy phong tặng và vinh danh này, ông Nguyễn Bá Mưu, nghệ nhân về sản phẩm hoa khô cho biết: Phong tặng nghệ nhân và các chứng chỉ cho mỗi người thợ ở các làng nghề là hết sức quan trọng. Phải làm đúng thì mới đưa người ta lên vị trí xứng tầm và để thiên hạ nể phục thật. Theo ông Mưu, hiện nay Hà Nội là nơi tập trung rất nhiều các làng nghề nên phải có sự chỉ đạo, quản lý kịp thời. Ai, tổ chức nào được giao trọng trách thì sẽ có quyền và trách nhiệm trong việc phong tặng . Phải có sự phân cấp quản lý, sàng lọc để phân loại và vinh danh. Vinh danh phải đi từ cấp chi hội nghề nghiệp đi lên. Không ai hiểu thợ và biết tài năng của thợ bằng người dân trong các làng nghề. Các làng nghề, các chi hội nghề nghiệp  sẽ là người sàng lọc và đề xuất cho các cá nhân. Có làm theo một quy trình nghiêm khắc như thế này mới có sự tôn vinh xứng đáng. Từ năm 2003 thành phố Hà Nội đã có quy chế về việc phong tặng nghệ nhân rất chặt chẽ.
Ông Nguyễn Ngọc Khuông, nghệ nhân kim hoàn, nguyên Chủ tịch Hội mỹ nghệ kim hoàn Thành phố Hà Nội cho biết: Việc phong tặng các danh hiệu nghệ nhân, nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú trong quy trình, quy chế còn cần có các tổ chức xã hội nghề nghiệp vào cuộc để xác minh, bình chọn. Trong việc đề xuất các cá nhân để phong tặng thực hiện đúng theo nguyên tắc công khai, dân chủ từ các tổ chức cơ sở hội nghề nghiệp.Tổ chức hội có trách nhiệm tuyển chọn và giới thiệu các cá nhân tiêu biểu đạt những tiêu chuẩn theo quy định. Mục đích của việc này là chọn ra đúng gương mặt thực sự tiêu biểu đại diện cho quê hương mình, làng nghề mình.

Bình luận